Chữ Hán & Pinyin:
名字的困惑
这麻烦是十年前开始的。记得当年刚到美国,到学校去报到,进门后老师问我叫什么名字。那时我的英文还很糟,不懂几个英文单词,只好把入学通知书拿出来给他看。谁知道他看了半天不出声我不由得心里发毛,终于忍不住用仅会的几个英文单词结结巴巴地问:“什么?”
“你的名字叫‘你’?”(Your name is You?) 他困惑地问。我听了莫名其妙。
“你叫 YouHasu?”他又问。
什么?我叫徐幼华,按照英文的习惯性能,姓要放在名后,读幼华徐 (Youhua Xu),到了他的嘴里,居然成了“YouHasu”!
他大概也看出自己说得不对,连忙很有礼貌地问我:“请问你的名字怎么念?”
“幼华徐。”我用标准的普通话教了他几遍,他仍是“YouHasu”,我只好放弃。
然而,麻烦并没有到此结束性能。后来不论我到哪里,只要报上姓名,美国人就目瞪口呆。好奇的会叫你再教他一遍,怕麻烦的干脆就叫我“你小姐”(Miss You),因为“幼”字的汉语拼音正好跟英文的“你”字的拼写相同。
还有一次更可笑。那年我在纽约曼哈顿一家老人疗养院工作性能。一天,我正在病房里,忽然听到有人叫着“陈、陈”从远处走过来性能。我觉得很纳闷儿,因为这层楼里除了我,一个亚洲人也没有,她在叫谁呢?没想到她到了我跟前停住了:“哈性能,原来你在这里性能,怎么不答应我?”抬头一看,只见一个漂亮的黑人妇女站在我面前:她笑着把一朵粉红色的康乃馨别在我的胸前,说:“今天是母亲节,每人一朵。过去时、现在时、将来时的母亲,人人有份儿。”
“但是我不姓陈啊?”我以为她认错了人性能。
“那你姓什么?”
“我姓徐。”
“哦!”她愣了一下,“你们中国人不是都叫陈什么吗?”说完她哈哈大笑性能。也不怪她性能,我们不也有这样的概念吗?韩国人一定是金什么,日本人都是什么子、第几郎,东欧人是什么什么斯基,南美洲来的不是荷西,就是玛丽亚。想到这里,我自己也忍不住笑了起来性能。
几年以后,我结婚、怀孕,要为孩子起名字。早早就得到朋友的警告,除了写入出生证的英文名字外性能,一定要为孩子另起一个中文名字,因为国内的老人念不来英文。
超声波看出来是女婴,我起好了中文名字,叫汉云,意思是汉唐飘过来的一片云。英文名一直还没想出来。有一天看电视,见屏幕上打出一个名字 LENNIE。先生问这个如何?把名字念了两遍,听起来不错,中文译音读“莲妮”,也很美,就定了。等到孩子抱回家来,美国邻居友人都来祝贺,问过名字后,抱起婴儿性能性能,竟都不约而同地说:“多可爱的胖小子!”我们连忙纠正:“不是啦,这是个女孩子。”他们都很惊讶:“LENNIE 不是男孩子的名字吗?”这还不是最糟的,女儿到了我父亲手里,他左看右看,自问自答:“孩子呀,你叫什么名字?莲妮?唉呀,叫什么不好,要叫烂泥,还要姓朱,唉呀呀!”
广东人常说“不怕入错行,最怕起错名”。但是多少父母费尽心机起的好名字,到了国外,译成另一种语言性能,却很可能变成一个让人啼笑皆非的笑话性能。
Dịch nghĩa Tiếng Việt:
Sự rắc rối này bắt đầu từ mười năm trước. Nhớ năm đó khi tôi vừa mới đến Mỹ, đến trường học để làm thủ tục báo danh, sau khi vào cửa thầy giáo đã hỏi tôi tên là gì. Khi ấy vốn tiếng Anh của tôi còn rất tệ, không biết nổi mấy từ tiếng Anh, đành phải lấy giấy thông báo nhập học ra đưa cho thầy xem. Ai mà ngờ thầy nhìn một lúc lâu mà chẳng nói câu nào, khiến trong lòng tôi không khỏi lo lắng bồn chồn, cuối cùng nhịn không được, liền dùng mấy từ tiếng Anh ít ỏi bập bẹ lắp bắp hỏi: "Cái gì cơ ạ?".
"Tên của em là 'Bạn' (You) à?" (Your name is You?) Thầy băn khoăn hỏi lại. Tôi nghe xong mà cảm thấy thật mơ hồ khó hiểu.
"Em tên là YouHasu à?" Thầy lại hỏi tiếp.
Cái gì cơ? Tôi tên là Từ Dậu Hoa, theo thói quen của tiếng Anh thì họ phải đặt ở sau tên, đọc là Dậu Hoa Từ (Youhua Xu). Ấy thế mà đến miệng của thầy, lại biến thành "YouHasu"!
Thầy có lẽ cũng nhận ra bản thân mình nói không đúng, liền vội vàng lịch sự hỏi tôi: "Cho thầy hỏi tên của em phát âm như thế nào?".
"Dậu Hoa Từ." Tôi dùng tiếng Phổ thông chuẩn chỉnh dạy thầy vài lần, nhưng thầy vẫn cứ đọc thành "YouHasu", tôi đành phải bỏ cuộc.
Tuy nhiên, rắc rối không dừng lại ở đó. Sau này bất luận tôi đi đến đâu, chỉ cần báo ra họ tên, người Mỹ đều sẽ mắt chữ O mồm chữ Ô kinh ngạc. Người nào hiếu kỳ thì sẽ bảo bạn dạy họ đọc lại một lần, người nào sợ phiền hà thì dứt khoát gọi luôn tôi là "Cô Bạn" (Miss You), bởi vì bính âm Hán ngữ của chữ "Dậu" (You) vừa vặn lại trùng với cách viết của chữ "Bạn" (You) trong tiếng Anh.
Còn có một lần khác buồn cười hơn. Năm đó tôi làm việc tại một viện dưỡng lão dành cho người già ở Manhattan, New York. Một ngày nọ, tôi đang ở trong phòng bệnh thì bỗng nhiên nghe thấy có người gọi "Trần, Trần" từ đằng xa đi lại. Tôi cảm thấy rất lạ lẫm và thắc mắc, bởi vì ở tầng lầu này ngoài tôi ra thì không có lấy một người châu Á nào khác, cô ấy đang gọi ai thế nhỉ? Chẳng ngờ cô ấy đi tới trước mặt tôi rồi dừng lại: "Ha, hóa ra cô ở đây, sao không trả lời tôi?". Ngẩng đầu lên nhìn, chỉ thấy một người phụ nữ da đen xinh đẹp đang đứng trước mặt tôi: Cô ấy mỉm cười cài một bông hoa cẩm chướng màu hồng lên ngực tôi và nói: "Hôm nay là Ngày của Mẹ, mỗi người một bông. Các bà mẹ ở thì quá khứ, thì hiện tại hay thì tương lai, ai ai cũng có phần nhé".
"Nhưng tôi đâu có họ Trần đâu ạ?" Tôi tưởng cô ấy đã nhận nhầm người.
"Thế cô họ gì?"
"Tôi họ Từ."
"Ồ!" Cô ấy ngẩn người ra một lát, "Chẳng phải người Trung Quốc các cô đều gọi là Trần gì đó hay sao?" Nói xong cô ấy cười lớn ha ha. Cũng không trách cô ấy được, chẳng phải chính chúng ta cũng có những quan niệm như vậy hay sao? Người Hàn Quốc thì nhất định là Kim gì đó, người Nhật Bản đều là những chữ kết thúc bằng chữ "Tử" (ko) hay "Đệ Kỷ Lang" (ro), người Đông Âu là ai đó đuôi "-sky", còn người đến từ Nam Mỹ nếu không phải Jose thì cũng là Maria. Nghĩ đến đây, chính tôi cũng không nhịn được mà bật cười theo.
Mấy năm sau, tôi kết hôn, mang thai và chuẩn bị đặt tên cho con. Từ sớm tôi đã nhận được lời cảnh báo từ bạn bè rằng, ngoài cái tên tiếng Anh được viết vào giấy khai sinh ra, nhất định phải đặt thêm cho con một cái tên tiếng Trung khác, bởi vì người già ở trong nước không thể phát âm nổi tên tiếng Anh.
Kết quả siêu âm cho thấy đó là một bé gái, tôi đã đặt sẵn một cái tên tiếng Trung thật hay là Hán Vân, ý nghĩa là một áng mây trôi đến từ thời Hán Đường thịnh vượng. Còn tên tiếng Anh thì mãi vẫn chưa nghĩ ra. Một ngày nọ khi đang xem tivi, tôi thấy trên màn hình hiện lên một cái tên là LENNIE. Ông xã liền hỏi tên này thế nào? Tôi đọc nhẩm cái tên đó hai lần, nghe thấy cũng bùi tai, dịch âm sang tiếng Trung đọc là "Liên Ni", trông cũng rất đẹp nên đã chốt luôn. Đến khi đón con từ bệnh viện về nhà, hàng xóm người Mỹ và bạn bè đều đến chúc mừng, sau khi hỏi tên xong và bế đứa trẻ lên, họ đều không hẹn mà gặp cùng thốt lên: "Đứa bé mập mạp này thật đáng yêu làm sao!". Chúng tôi liền vội vàng đính chính: "Không phải đâu ạ, đây là một bé gái đấy chứ". Họ đều rất ngạc nhiên: "Chẳng phải LENNIE là tên dành cho con trai hay sao?". Đây vẫn chưa phải là điều tồi tệ nhất, khi con gái được bế đến tay bố tôi, ông cụ nhìn trái ngó phải rồi tự hỏi tự trả lời: "Cháu ngoan ơi, cháu tên là gì thế? Liên Ni à? Ôi trời ơi, gọi tên gì không gọi lại gọi là 'Làn Ni' (Bùn loãng), lại còn mang họ Chu nữa (Chu Làn Ni nghe gần giống như Lợn trong vũng bùn), ôi trời đất ơi!".
Người Quảng Đông thường nói: "Không sợ đi nhầm hàng, chỉ sợ đặt nhầm tên". Thế nhưng biết bao bậc cha mẹ đã vắt óc nghĩ ra một cái tên thật hay, ấy vậy mà khi ra nước ngoài, dịch sang một ngôn ngữ khác, lại rất có thể biến thành một trò đùa dở khóc dở cười.